Með nýlegri útgáfu á tveggja binda skýrslu um fornleifaskráningu á Flateyjardal er vinnu lokið við að skrá fornleifar og greina menningarlandslag í verkefninu Eyðibyggðir á ystu annesjum Þingeyjarsveitar sem styrkt var af Fornminjasjóði og Þingeyjarsveit. Flateyjardalur er vinsæll áfangastaður ferðamanna, enda einstök náttúrufegurð á dalnum. Aðdráttarafl svæðisins felst meðal annars í því hve lítt snortið það er af landmótun og mannvirkjagerð síðustu áratuga. Þar er því enn hægt að sjá marglaga menningarlandslag sem veitir innsýn í lífshætti fólksins sem byggði dalinn í rúm þúsund ár. Svæðið hefur þó ekki farið varhluta af margþættri náttúruvá, einkum landbroti, og er vísast fjöldi fornra mannvirkja við ströndina horfinn af þeim sökum í aldanna rás.
Á Flateyjardal voru fimm lögbýli: Vík, Jökulsá, Brettingsstaðir, Hof og Eyri. Þau fóru í eyði eitt af öðru á tímabilinu 1935-1953. Að auki var búið með hléum í Brettingsstaðaseli og nokkur önnur kotbýli er einnig að finna á dalnum, sum nafnlaus. Hálfkirkja var í Vík en alkirkja í Flatey. Seint á 19. öld var kirkjan í Flatey lögð niður og ný kirkja byggð á Brettingsstöðum. Þar var hún til 1955 en var þá tekin niður og flutt út í Flatey þar sem hún stendur enn.
Mikill fjöldi minja er enn sýnilegur á dalnum og ástand þeirra er almennt mjög gott, en að meðaltali voru tæplega 100 minjar innan hvers lögbýlis. Upp úr standa óröskuð eyðibýli og sel, heillegar tóftir yngstu torfbæja, umfangsmikil vatnsveitumannvirki, fágætir forngarðar og verbúðarminjar, svo fátt eitt sé talið. Hér er hægt að kynna sér skráninguna og helstu niðurstöður rannsóknarinnar sem unnin var af Kristborgu Þórsdóttur, Ragnheiði Gló Gylfadóttur og Stefáni Ólafssyni:
https://www.researchgate.net/publication/401203588_FS1028_22141_Eydibyggd_a_ystu_annesjum_THingeyjarsveitar_I_Flateyjardalur_Bindi_I
https://www.researchgate.net/publication/401204050_FS1028_22141_Eydibyggd_a_ystu_annesjum_THingeyjarsveitar_I_Flateyjardalur_Bindi_II

Við hjá Fornleifastofnun Íslands óskum samstarfsmanni okkar Gavin Lucas, innilega til hamingju með að hafa hlotið Gad Rausings pris 2026 frá Kungl. Vitterhetsakademien sem tilkynnt voru í dag.
Gad Rausings verðlaunin eru virtustu verðlaun akademíunnar og eru veitt framúrskarandi norrænum rannsakanda, meðal annars á sviði fornleifafræði. Gavin hlýtur verðlaunin fyrir sérlega mikilvægt framlag til kennilegrar fornleifafræði og aðferðafræði á sviði fornleifafræðinnar.
Við sendum honum okkar bestu hamingjuóskir og fögnum þessari verðskulduðu viðurkenningu.
Hlekkur á tilkynninguna: